Działalność sfery nadprodukcyjnej.

Dochód narodowy rozdzielony na płace pracowników produkcyjnych i dochody przedsiębiorstw ulega dalszemu podziałowi, zwanemu podziałem wtórnym.
Konieczność wtórnego podziału wynika między innymi z potrzeby finansowania działalności sfery nieprodukcyjnej, która nie uczestniczy w pierwotnym podziale.
Wtórny podział dochodu narodowego dokonuje się przede wszystkim przy pomocy budżetu państwa, który spełnia swe funkcje redystrybucyjne poprzez różnego rodzaju wpływy i wydatki pieniężne.
Głównym źródłem wpływów do budżetu centralnego są kredyty studenckie przedsiębiorstw państwowych w formie podatku obrotowego, oprocentowania środków trwałych, narzutu na fundusz płac oraz opodatkowania różnego rodzaju funduszów tworzonych w przedsiębiorstwie. Jest to jednak wtórny podział o charakterze formalnym, gdyż dokonuje się on w ramach tej samej sfery własności państwowej. Środki pieniężne zostają jedynie przesunięte z przedsiębiorstwa państwowego do budżetu, który możemy nazwać centralną kasą państwa. Jest to więc redystrybucja dochodów w ramach tej samej formy własności.

Poszczególne przedsiębiorstwa sfery produkcyjnej.

Wiemy już z poprzednich rozważań, że dochód narodowy jest ogólną sumą produkcji czystej poszczególnych przedsiębiorstw sfery produkcyjnej. Produkcja ta jest wytworem pracy wydatkowanej przez całą załogę przedsiębiorstwa w ciągu jednego roku.
Zatrudnieni pracownicy otrzymują za wykonaną pracę (co dwa tygodnie lub co miesiąc) wynagrodzenie w postaci płac, premii, deputatów itp. W ten sposób uczestniczą oni w podziale wytworzonej przez siebie wartości (kredyty studenckie). Ogólny fundusz wynagrodzeń za pracę jest zawsze mniejszy od wytworzonej produkcji czystej, stanowi jedynie jej określoną część. Państwo nie może oddać do indywidualnej dyspozycji poszczególnych wytwórców całej produkcji czystej (a w skali gospodarki — całego dochodu narodowego); uniemożliwiałoby to rozbudowę, a nawet utrzymanie w dotychczasowych rozmiarach sfery nieprodukcyjnej oraz wykluczałoby możliwość jakiegokolwiek rozwoju gospodarczego. Dlatego też w ustroju socjalistycznym musi istnieć podział dochodu narodowego na produkt niezbędny, to jest produkt przeznaczony na zaspokojenie konsumpcyjnych potrzeb pracowników sfery produkcyjnej (będziemy oznaczali go symbolem V), oraz produkt dodatkowy, ^tóry stanowi pozostałą część dochodu narodowego (będziemy oznaczali go symbolem M). Produkt dodatkowy przeznaczony jest na rozbudowę gospodarki narodowej oraz utrzymanie i rozwój całej sfery nieprodukcyjnej.